Hvussu kann álit uppbyggjast?

Alit myndHeðin Poulsen, Vatnsoyrar

Álit er ein avgerandi partur í viðurskiftunum ímillum menniskju; tað veri seg privat og í arbeiðslívinum. Tað er ein høvuðs leiðslueginleiki. Men tú kanst ikki taka tað fyri givið. Drúgt er at byggja upp, men skjótt at bróta niður. Summi okkara byggja álit natúrliga og kanska ótilvitað, meðan onnur bróta niður ótilvitað. Uttan álit, verða viðurskiftini mangan strongd, og spurningurin er, um man kann halda fram ella ei.

Isac Watts segði einaferð: “At læra at hava álit, er ein av truplastu uppgávum lívsins.” Um fólk ikki hava álit á tær, kanst tú hvørki skapa góðar relatiónir ella háavrikstoymi. Og uttan hesi bæði, kanst tú ikki gerast ein úrslitagóður leiðari. Um tú ikki ert varin og tilvitaður um hetta, kanst tú missa álitið innan dagar ella tímar.

Nøkur stig at byggja álit:
Ver útrokniligur
Luta tínar ætlanir, virðir og ynskir. Fólki dámar at kenna tínar hugsanir og sannføringar, og at skilja, hvussu tey skulu passa inn. Hetta gevur teimum tryggleika. Yyvirraskilsi kunnu vera góð, men stabilitetur er betri til at byggja álit.

Ver erligur
Hetta er kanska ikki so lætt sum tað ljóðar, men er so umráðandi, at ein má vera grundleggjandi tilvitaður um tað. Mangan verða hvítar lygnir nýttar í viðurskiftum fyri at snúgva sær. Vanda tær um at nýta hvítar lygnir. Vit kenna til vitnisfrágreiðingar í rættinum, har man skal (1) siga sannleikan, (2) allan sannleikan, og (3) einki uttan sannleikan. Halt teg altíð til sannleikan. Tað merkir tó ikki, at tú altíð skalt avdúka allan sannleikan. Ver villigur at siga nei. Um tú ikki klárar, ella ikki ætlar at gera eitthvørt, so eigur tú at siga frá. Tú kanst ikki gera alt fyri øll.

Vís ábyrgd
Halt tað, tú lovar, og ger tað til tíðina. Ver eftirfarandi og álítandi. Møt til tíðina. Um tú sært, at tú ikki megnar at halda givin lyftir, so sig frá í góðari tíð. Bið um umbering og hav eitt uppskot um loysn. Syrg fyri, at hetta ikki hendir aftur og verj umdømið. Leið fyrimyndarliga og vís varandi, at tú heldur tað, tú lovar, og at onnur kunnu rokna við tær.

Hav integritet
Lat samsvar vera ímillum talu og atferð, og samsvar ímillum hvør tú ert heima, til arbeiðis og aðra staðni.

Hav álit á øðrum
Vís øðrum álit. Játta smidleika, eggja framtaksemi og bið um afturboðan. Trúgv uppá førleikar og evni hjá øðrum. Ver villigur at geva fólki ábyrgd og myndugleika. “Besti mátin at finna út av, um tú kanst lýta á onkran, er at lýta á viðkomandi” (Ernest Hemmingway).

Játta mistøk og veikleikar
Tíbetur ert tú bara eitt menniskja, og tú gert eisini mistøk. Táið tað hendir, eigur tú at viðganga tey og taka ábyrgdina av teimum. Vís gjøgnumskygni og ver sannur. Tað er ein styrki at kenna og viðurkenna sínar veikleikar. Slíkur eyðmjúkleiki er dámligur og álitisvekjandi.

Brotið álit kann byggjast uppaftur
Hevur tú svikið, og álitið er brotið, er kortini vón. Tú kanst fara miðvíst til verka, fyri at byggja álitið uppaftur. Fyrsta stigið er at viðurkenna tað. Vís síðan, at tú harmast støðuna og ynskir at fáa ein møguleika afturat. Síðani mást tú verða tilvitaður og miðvíst vera útrokniligur, erligur, vísa ábyrgd, hava integritet og hava álit.

Frá comfort til framburð

Innovation Road Sign with dramatic clouds and sky.
Rúni Rasmussen

Vit menniskju eru vanabundin. Vit kenna tryggleika og støðufesti í okkara vanum og comfort zone. Men um vit bara søkja tryggleika og ongantíð hætta okkum út um okkara comfort zone, so uppliva vit ikki jaligar broytingar í okkara lívi, umhvørvi og arbeiðsplássi.

Um vit sum einstaklingar og organisatiónir bara gera tað sama, ja, so fáa vit bert somu úrslit.

Fyri at gera broytingar og skapa nakað nýtt, mugu vit hugsa nýtt og gera tingini øðrvísi. Vit mugu lata upp fyri innovatión. Innovatión er at skapa nakað nýtt, sum ger mun.

Framburður við innovatión
Framburður krevur, at vit finna leiðina út úr comfort zone, sleppa gomlum og ótíðarhóskandi loysnum og byrja at hugsa nýtt og øðrvísi.

Stórur partur av okkara heimi hevur ment seg sera nógv tær seinastu fáu øldirnar.

Dampmaskinur vóru drívmegin í ídnaðarkollveltingini. Hópframleiðslur gjørdust vanligar, flutningurin gjørdist nógv betri og skjótari við damptokum og dampskipum.

Telegrafi, og seinni telefonin, skapti eina sanna samskiftiskollvelting.

Nýtslan av ravmagni gjørdist ein orkukollvelting, sum við tíðini kom at ávirka øll samfelagsøki.

Modernaða læknavísindin hevur lyft milliónir av menniskjum frá sjúku til heilsu, og hevur bjargað óteljandi menniskjum frá at doyggja alt ov tíðliga.

Internetið hevur tey seinastu tjúgu árini skapt fyritreyt fyri nógv størri vitanardeiling og knýtt menniskju um allan heim saman.

Listin við innovatiónum er langur. Tað eru allar hesar innovatiónirnar, sum hava skapt tað samfelag, sum vit í dag liva í. Og vilja vit framvegis mennast, er innovatión á øllum økjum vegurin fram.

John Kao, sum hevur skrivað bókina Innovation Nation, hevur eina góða allýsing av hugtakinum innovation: “Innovatión er førleikin hjá einstaklingum, fyritøkum og tjóðum at áhaldandi skapa ta framtíð, sum tey ynskja.”

Fleiri og fleiri lond viðurkenna, at fyritreytin fyri áhaldandi búskaparvøkstri er innovatión. Innovatión á øllum økjum er fyritreyt fyri at standa seg í altjóða kappingini og fyri at skapa eina betri framtíð.

Innovatión eigur at fevna um øll øki í samfelgnum. Neyðugt er t.d. at menna betri sjúkuviðgerðir, gera almennar fyrisitingar og umsitingar betri, at geva vinnulívinum stimbrandi og nýhugsandi karmar. Nýggjar vørur, tænastu og loysnir skulu mennast.

Menniskju skapa innovatión
Innovatión er ikki bert eitt fínt og popput hugtak. Innovatión er ikki bert fyri fyritøkur og tað almenna. Innovatión er neyðugt fyri alt samfelagið. Innovatión er viðkomandi fyri tann einstaka, tí innovatión kemur ikki frá skipanum, organisatiónum ella tøkni. Tað eru menniskju, ið skapa nýggjar loysnir. Ja, tað er neyðugt at hava hóskandi og stimbrandi karmar, men innovatiónin kemur frá menniskjum. Aloftast verða nýggj hugskot og loysnir kveikt í samanspæli millum menniskju.

Samanspæl skapar innovatión
Steven Johnson skrivar í bók sínari Where Good Ideas Come From um fyritreytir fyri góðum hugskotum/innovatiónum. Nakrar av niðurstøðunum hjá Johnson eru:

  • Innovatión tekur tíð
  • Tað er undantakið, at ein persónur einsamallur brádliga fær eitt kollveltandi hugskot
  • Gjøgnumbrot eru oftast úrslit av, at fólk við ymiskum hugskotum hittast og luta hugskotini við sínámillum (samvirkni)
  • Ein slóðbrótandi innovatión (t.d. internetið) byggir á eina røð av øðrum hugskotum og royndum

Vegurin til samfelagsmenning er innovatión. Vit mugu stíga út úr comfort zone, tora at hugsa nýtt og royna nýggjar loysnir. Vit mugu góðtaka, at mistøk verða gjørd. Vit mugu skapa sambond við onnur fólk við góðum hugskotum. Leiðarar mugu ganga á odda í nýhugsan. Og vit mugu trúgva uppá, at vit saman kunnu skapa eina enn bjartari framtíð.

Tænastuvinningsketan

HP

Heðin Poulsen, MBA, Vatnsoyrar

Hjá mongum virkjum og stovnum er starvsfólkið týdningarmesta tilfeingið. Uttan starvsfólk ber ikki til at útføra uppgávurnar. Uttan starvsfólk liggja vinnutól og útbúnaður lamin. Er talan um vitanar- arbeiðspláss, hevur starvsfólkið alstóran týdning, og er virksemið fullkomiliga treytað av teirra førleikum og íkasti.

Úrslitagóðir leiðarar hugsa um viðurskifti, sum føra til vinningsføri. Íløgur í starvsfólk, stuðlandi tøkni til oddafólk, nútíðar starvsetanir og útbúgvingar, og avriksløn til starvsfólk á øllum stigum. Hesir hættir stilla ávirkanina á starvsfólkanøgdsemi, trúfesti og produktiviteti, á virðið á vørum og tænastum, so leiðarar kunnu røkka kundanøgdsemi og trúfesti og meta um tilsvarandi ávirkan á vinning og vøkstur. Í veruleikanum kann virðið á einum trúfestum kunda verða ovurhonds stórt, serliga tá ið ávísingar verða roknaðar afturat búskaparliga virðinum av kundavarðveitslu og meirkeypi av øðrum vørum.

Tænastuvinningsketan
Tænastuvinningskentan, sum er ment frá greiningum av úrslitagóðum tænastu fyritøkum, setur ‘hørð’ virðir á ‘bleyt’ mát. Hon knýtir sambond í millum vinning, kundanøgdsemi, starvsfólka- nøgdsemi, trúfesti og produktivitet. Liðini í ketuni eru hesi: Vinningur og vøkstur verða høvuðssakliga stimbrað av kundatrúfesti. Trúfesti er eitt beinleiðis úrslit av kundanøgdsemi. Nøgdsemi er í stóran mun ávirkað av virðinum, sum kundin fær. Virðið er skapt av nøgdum, trúføstum og produktivum starvsfólki. Starvsfólkanøgdsemi kemur høvuðssakliga frá hágóðsku stuðulstænastum og mannagongdum, sum ger starvsfólkið ført fyri at skapa úrslit fyri kundan.

Leiðarar í fyrimyndarligum fyritøkum leggja dent á einstaka starvsfólkið og kundan. Herbert Kelleher, stjóri í úrslitagóða Southwest Airlines, segði , at týdningurin at seta fólk við rætta hugburðinum er alstórur.

Mynd tænastuv ketan

Innanhýsis tænastudygd fremur starvsfólkanøgdsemi
Innanhýsis dygd av einum góðum arbeiðsumhvørvi førir mest til starvsfólkanøgdsemi. Innanhýsis dygd verður mátað við kenslunum, sum starvsfólkið hevur til sítt starv, starvsfelagar og fyritøku. Innanhýsis dygd er eisini eyðkend av hugburðinum, sum fólk hava til hvønn annan og mátan, tey tæna hvørjum øðrum í fyritøkuni.

Starsfólkanøgdsemi fremur trúfesti
Ein kanning av starvsfólkinum í eini ognar- og skaðatryggingfyritøku vísti, at 30% av teimum ónøgdu starvsfólkunum, góðu eina ábending um, at tey ætlaðu at fara úr starvi. Ein møgulig útskifting sum var tríggjar ferðir størri enn fyri nøgd starvsfólk. Í somu kanning, vísti tað seg, at lágur starvsfólka umsetningur, helst var tætt knýttur við kunda nøgdsemi.

Starvsfólkatrúfesti fremur produktivitet
Siðbundið mát av missinum av høgari starvsfólkaútskifting, er kostnaðurin av at finna nýggj starvsfólk og útbúgva tey. Í flestu tænastustørvum stendst størsti kostnaðurin av minkandi produktiviteti og lækkaðum kundanøgdsemi.

Starvsfólkaproduktivitetur fremur virði
Mannagongdir og smidleiki hava stóra ávirkan á produktivitetin hjá starvsfólkunum. Er starvsfólkið fleksibult og mannagongdirnar skipaðar soleiðis, at tey kunnu útinna ymsar uppgávur, heldur enn bara eina einstaka, ella tvær, kunnu tey verða effektiv, soleiðis, at virði verður skapt alla tíðina. Hetta merkir meiri virði og helst eisini lægri prís fyri kundan.

Virði fremur kundanøgdsemi
Kundar ídag hugsa nógv um virði. Men hvat merkir tað? Kundar siga okkum, at virði merkir úrslitið, sum teir fáa í mun til kostnaðin (bæði sjálvan prísin, og eisini aðrar kostnaðir, sum skulu til fyri at fáa vøruna/tænastuna), og ikki minst í mun til, hvat væntað varð frammanundan. Um upplivingin svarar til tað, sum varð væntað, verður kundin nøgdur. Um upplivingin er betri enn væntað, verður kundin sera væl nøgdur.

Kundanøgdsemi fremur kundatrúfesti
Leiðandi tænastuvirkir royna at máta nøgdina av kundanøgdsemi. Tað kann gerast við at spyrja kundar og nýta ein 5-stiga, har 5 er høgt og 1 lágt. Ein fyritøka hevði sum mál, at 100% skuldu vera 4 (nøgd) ella 5 (sera væl nøgd) innan eitt áramál. Tey funnu útav, at sambandið ímillum svarini og veruliga nøgdsemi, var tætt tengt at, um kundin var nøgdur ella sera væl nøgdur. Tað eru seks ferðir størri møguleiki fyri, at ein sera væl nøgdur kundi kemur aftur, enn ein kundi, sum ‘bara’ er nøgdur.

Er talan um monopol, ella sosialan stovn, verður sjálvandi verri at tosa um trúfesti, tí kundin ikki hevur aðrar møguleikar. Tó er vanligt, at slík virki ella organisatiónir samanbera seg við privatar vinnufyritøkur, og stremba eftir at viðfara starvsfólk og viðskiftafólk eins væl. TAKS er dømi um tað, og hevur eina visión, sum sigur, at tey vilja vera besti stovnur í Føroyum.

Kundatrúfesti fremur vinning og vøkstur
Mátingar av tænastufyritøkum, s.s. bankum og kt-fyritøkum, vísa, at kundatrúfesti hevur týdning fyri vinningin. Mett verður, at 5% øking í kundanøgdsemi kann økja vinningin við 25-85%. Kanningar vísa, at dygdin av marknaðarparti, mátað í kundatrúfesti, er meiri áhugavert enn støddin av marknaðarparti.

Leiðslan er atvoldin til úrslitið hjá ketuni
Leiðarar, sum skilja tænastuvinningsketuna, menna og viðlíkahalda eina virkismentan, sum er miðsavnað um tænastuna til kundan og starvsfólkið. Teir vísa vilja og førleika at lurta og nýta nógva tíð saman við starvsfólki og uppliva og royna tænastutilgongdina, meðan teir lurta eftir uppskotum frá starvsfólki til batar. Teir hava umsorgan fyri starvsfólkinum og nýta nógva tíð til at velja, stimbra og viðurkenna tey. Hetta fær tey at blóma og skapir nøgdsemi, trúfesti, og produktivitet, sum gevur virði til kundan. Kundin verður nøgdur og trúfastur og skapir vøkstur og øktan vinning.

Heðin Poulsen, Vatnsoyrar 21. jan. 2014

Sjálvleiðsla

“Tað, sum er týdningarmikið er sjáldan átrokandi, og tað, sum er átrokandi, er sjáldan týdingarmikið” (Dwight D. Eisenhower)

Vit munnu øll viðurkenna, at tað er ein stór avbjóðing at raðfesta, seta mál og røkka teimum. Og tey flestu eru samd um, at tað er týðandi at seta mál fyri at skapa góð úrslit. Vit vilja øll avrika og skapa virði; gera ein mun. Hetta kemur ikki av sær sjálvum. Málsetan, tilrættalegging og disiplin skal til.

Ofta fara vit beinleiðis til uppgávurnar, sum vit halda skulu loysast her og nú, og arbeiða í teirri trúgv, at vit veruliga avrika nógv. Men avrika vit veruliga nógv, um tær uppgávurnar og málini, sum vit loysa, ikki hava grundarlag í greiðum málum?

Lat meg taka eitt dømi um eina arbeiðsstøðu, sum fleiri kenna til. Tú kemur til arbeiðis mánamorgun, og tað fyrsta, ið tú gert, er at svara teldupostum, ofta í teirri raðfylgju, teir eru móttiknir. Og vit kunnu hava eina kenslu av, aftaná at hava svarað 15 teldupostum, at vit hava veruliga gjør nakað til nyttu. Men hava vit tað? Latið okkum steðga á og hugsa um, hvat tað er, sum hendir í nevndu støðu.

Tá ið tú byrjar mánamorgun við at svara teldupostum uttan støði í málum og tilrættalegging, so letur tú onnur stýra tínum arbeiði. Hugsa um hetta! Tað er ikki tú, men tey, ið hava sent teldupostarnar, sum stýra tínum arbeiði. Tað er rættiliga høpisleyst. Tað er tú, og ikki onnur, sum skulu stýra og skipa títt arbeiði. Vit mugu hava yvirskipað og ítøkilig mál, og síðan skipa mánaðirnar, vikurnar og dagarnar við støði í teimum. Tað er ikki lætt at skipa sítt arbeiði. Eg veit. Allir leiðarar hava hesa felags avbjóðing: Hvørji eru málini, og hvussu skipi eg ítøkiliga mítt arbeiði til tess at røkka teimum?

Sjálvleiðsla er tann týdningarmiklasta og tann truplasta leiðslan. Um vit skulu leiða onnur, mugu vit fyrst leiða okkum sjálv. Tú kanst ikki vísa vegin og ganga á odda, um  tú ikki megnar at leiða teg sjálvan.

Tað er einki fullkomið amboð tøkt til tíðarstýring og sjálvleiðslu. Men tað eru fleiri góð amboð.

Tað týdningarmesta er, at tú brúkar amboð, sum hjálpa tær at stýra tíðini og uppgávunum og betra um tína sjálvleiðslu.

Amerikanski forsetin Dwight D. Eisenhower (1890-1969) var upphavsmaður til eitt væl kent og sera hent amboð til at stýra tíðini í mun til tey ymisku málini og virksemini. Amboðið verður ofta nevnt Eisenhower-matrisan.

Eisenhower-matrisan sær soleiðis út:

Matrisan er býtt sundur í fýra fýrhyrningar. Hvør fýrhyrningur er ein bólking av málum og virksemum í mun til týdning og tíð. Í fýrhyrningi 1 eru mál, sum hava stóran týdning og hava skund. Í fýrhyrningi 2 eru mál, sum hava stóran týdning, men tey eru ikki átrokandi. Í fýrhyrningi 3 eru mál, sum ikki hava serligan týdning, men sum eru átrokandi. Í fýrhyrningi 4 eru mál, sum ikki hava týdning og sum ikki hava skund.

Tað týdningarmiklasta er at arbeiða við málum, sum kunnu bólkast í fýrhyrning 2. Her verður arbeitt við málum, sum hava stóran týdning, men tey eru ikki átrokandi. Til dømis at seta mál, leggja til rættis, fyrireiking og menning. Við at arbeiða við hesum, minka vit um talið av málum, sum kunnu bólkast sum átrokandi og týdningarmikil (fýrhyrningur 1).

Eisenhower segði hesi vísdómsorð um:

“Tað, sum er týdningarmikið er sjáldan átrokandi, og tað, sum er átrokandi, er sjáldan týdingarmikið”

Í myndina niðanfyri havi eg sett nøkur dømi:

Eisenhower-matrisan kann hjálpa okkum at leggja dent á at brúka orku og tíð til, at:

  • Seta mál
  • Gera virkisætlan (átøk, sum skulu til fyri at røkka málunum)
  • Arbeiða við teimum týdningarmiklastu málunum í góðari tíð
  • Førleikamennna og at skapa nýggjar og betri loysnir (nýhugsan)

Nú trína vit skjótt inn í eitt nýtt ár við nýggjum avbjóðingum og møguleikum.

Hví ikki seta sær hetta sum mál fyri 2014: “Eg vil blíva betri til at leiða meg sjálvan, at seta mál og at leggja mítt lív og arbeiði til rættis á eins slíkan hátt, at røkki teimum týdningamiklastu málunum?”