Heimsmálini krevja góðar leiðarar

Heimsmál_plakat_há 2

Rúni Rasmussen

Altjóða samfelagið setti sær í 2015 stór felags mál fyri okkara klótu. Ásannað varð, at heimsins avbjóðingar eru av slíkum slagi, at neyðugt er at taka stór altjóða og heimlig tøk. ST samtykti á heysti 2015 The 2030 Agenda for Sustainable Development. Talan er um 17 stór høvuðsmál fyri burðardygga menning (Sustainable Development Goals, stytt SDG á enskum). Í Føroyum brúka vit heitið Heimsmálini.

Burðardygg menning
Yvirskipaða málið við hesi skrá er at skapa ein betri heim fyri øll á burðardyggari grund. Kjarnuhugtakið er burðardygg menning.
Í Brundtland-frágreiðingini frá 1987 verður burðardygg menning allýst soleiðis:“Burðardygg menning er menning, sum nøktar tørvirnar hjá verandi ættarliði uttan at seta í vanda møguleikar hjá komandi ættarliðum at nøkta teirra tørvum.” Heimsmálini snúgva seg um at tryggja heimin nú og framyvir. Neyðugt er at vísa virðing og umsorgan í verki fyri verandi og komandi ættarliðum. Okkara skylda er at gera okkara part til tess at skapa góðar fyritreytir fyri menning og vælferð hjá teimum, sum eftir okkum koma.

Fimm f
Ban Ki-Moon, fyrrverandi ST-aðalskrivari, segði í einari røðu:” Vit kunnu skapa ta framtíð, sum vit ynskja: eina framtíð, ið er grundað á vælferð og burðardygd fyri øll fólk og okkara fold.”
Ban Ki-Moon hevur ofta og sannførandi víst á, at Heimsmálini snúgva seg um fimm lyklaorð, sum øll byrja við f: Fólkið, framburður, friður, felagsskapur/samstarv og foldin.

Heimsmálini um allan heim
Heimsmálini eru á skrá um allan heimin. Stjórnir, kommunur, vinnulív, sjálvbodnir felagsskapir, kirkjur og samkomur, og mangir aðrir partar av samfelagnum hava sett sær fyri at arbeiða fram í móti Heimsmálunum. Hetta er at fegnast um. Tí stór og felags tøk mugu takast á nógvum økjum til tess at varðveita og tryggja livilíkindi á jørðini og at skapa ein betri heim fyri øll.

Heimsmálini og Føroyar
Landsstýrið hevur tikið Heimsmálini til sín. Føroysk týðing av øllum Heimsmálunum (og undirmálum) er tøk á heimasíðuni hjá Landsstýrinum. Nám hevur gjørt frálíka temasíðu um Heimsmálini á snar.fo. Í Føroyum hava eisini fyritøkur, skúlar, samkomur/kirkju og onnur tikið Heimsmálini til sín. Fleiri og fleiri síggja tørvin á at skapa ein betri heim fyri øll, har burðardygd er grundarlagið.

Góð og djørv leiðsla
Heimsmálini kunnu ikki røkkast uttan góða og djarva leiðslu á øllum stigum og á øllum økjum í samfelagnum. Tí leiðsla snýr seg um at taka ábyrgd, seta mál og eggja øðrum at røkka teimum í felag.

Ein góður leiðari er sannførdur um, at tað ber til at skapa eina bjartari og betri framtíð, og hann dugir at sannføra og motivera onnur til at seta kósina ímóti betri tíðum.

Fyri at røkka teimum 17 Heimsmálunum er alneyðugt av álvara at seta fokus á leiðslu, og at sannað verður, at stórur tørvur er á leiðarum, sum taka Heimsmálini til sín og byrja at arbeiða fram ímóti teimum.

Óteljandi verkætlanir, stórar og smáar, skulu leiðast væl til tess at røkka Heimsmálunum. Tí er neyðugt at seta fokus á verkætlanarleiðslu. Skilagóðar og væl leiddar verkætlanir skapa stórt virði fyri samfelagið.

Nýskapan
Leiðarar mugu stimbra undir nýskapan, ið er at skapa nakað nýtt, sum ger mun. Teir mugu síggja tað besta í hvørjum einstøkum menniskja og eggja teimum at brúka sínar gávur og evni til at gera ein mun og skapa virði fyri sítt umhvørvi og organisatión. Hópur av nýskapandi loysnum á øllum samfelagsøkjum skulu til fyri at røkka málunum.

Fimm ráð
Her eru at enda fimm ráð til leiðarar og organisatiónir um at arbeiða við Heimsmálunum:

  1. Lær Heimsmálini at kenna
  2. Set tær fyri at arbeiða við málunum
  3. Seta orð á, saman við starvsfólkum, hvat organisatiónin longu ger í mun til tey 17 Heimsmálini
  4. Raðfest nøkur mál og ger átaksætlanir fyri tey
  5. Hav áhaldandi fokus á Heimsmálini og eggja starvsfólkum og viðskiftafólkum at vera virknir viðleikarar í strembanini at røkka málunum

Fyri fleiri leiðarar og organisatiónir kann arbeiðið við Heimsmálunum tykjast møtimikið. Ferðin kann tykjast  long og strævin. Og tað er skiljandi. Her kann tí vera gott at blíva mintur á kinesiskt orðatak, sum so satt sigur:”Ein drúgv og long ferð byrjar við einum feti.”

Íblástur at skapa nýtt

Rúni Rasmussen

Innovatión er at skapa nakað nýtt, sum ger mun.

Eg eri sannførdur um, at tilvitað innovatión í nógv størri mun skal á breddan í føroyska almenna geiranum og í samfelagnum sum heild. Neyðugt er at arbeiða enn meira miðvíst við at stuðla upp undir innovatiónsmentan, so nýggjar, slóðbrótandi og munagóðar loysnir verða mentar, øllum samfelagnum at frama.

Føroyar eru í fremstu røð á fleiri økjum. Kanning frá Fólkaheilsuráðnum frá mai í ár staðfestir, at Føroyar eru eitt framúr land at búgva í, og at lívsnøgdsemið hjá føroyingum er væl hægri enn í grannalondum okkara, sum annars eru heimsins eydnusamastu lond.

Vit hava við nýggjum hugskotum og loysnum, ofta so líðandi, bygt eitt vælferðarsamfelag í heimsflokki. So innovatión skal ikki á breddan, tí vit eru so aftarliga í mun til onnur, men fyri meiri tilvitað at menna okkara samfelag enn meira, og tí at vit mugu taka ímóti stórum og áhaldandi avbjóðingum.

Avbjóðingarnar í dagsins samfelagi eru av einum vavi, sum vit ikki hava sæð áður.

Borgarin væntar alsamt  fleiri tænastur og veitingar av almenna geiranum, men vit vita, at menniskjaliga og fíggjarliga tilfeingið er og verður avmarkað.

Økt alheimsgerð og avbjóðingin at vera ein kappingarfør tjóð á fleiri økjum, er ein orsøk til, at vit áhaldandi mugu hugsa nýtt og skapa meirvirði fyri borgarar, kundar og alt samfelagið.

Sonevndir tvørligir trupulleikar (wicked problems) gerast støðugt fleiri í tali og hótta ikki bert einstøk lond, men í nógvum førum allan heimin, eitt nú veðurlagsavbjóðingar, umhvørvið, yvirgangur og umfarssóttir. Til tess at fáa so frægt tamarhald á hesum avbjóðingum sum møguligt, er neyðugt við innovatión og samstørvum tvørtur um mørk á fleiri stigum (lond, geirar, fakøki o.s.fr.).

Hesar stóru avbjóðingar, sum eru nevndar omanfyri, seta trýst á okkara skipan og á stjórnir kring allan heim. Lond kunnu ikki bara lata standa til. Millum annað hevur millumstjórnafelagsskapurin OECD í fleiri greiningum og útgávum víst á alstóra týdningin av, at stjórnir seta innovatión í miðdepilin, so tær gerast betur førar fyri at loysa hesar risa avbjóðingar.

Í fleiri londum eru sonevndar innovatiónseindir settar á stovn. Hetta er ásannan av, at tørvur er á at seta fokus á týdningin av innovatión, og at neyðugt er at arbeiða skipað og strategiskt við innovatión í mun til avbjóðingarnar í samfelagnum á mongum økjum og á ymiskum stigum.

MindLab er ein innovatiónseind, sum fleiri stjórnarráð í Danmark í felag hava stovnað. MindLab arbeiðir saman við borgarum, stovnum og fyritøkum við tí endamáli at skapa nýggjar og innovativar loysnir. MindLab tekur útgangsstøði í borgaranum, tá ið tey arbeiða við at menna nýggjar loysnir og tænastur í almenna geiranum. MindLab brúkar nógv ymisk amboð í innovatiónsarbeiðinum. Fleiri góð amboð eru tøk á mind-lab.dk.

Annað dømi er Center for Offentlig Innovation í Danmark, ið er ein landsumfevnandi depil, sum hevur til endamáls at hækka góðskuna og virknið í almenna geiranum gjøgnum innovatión. Tað er stjórnin, kommunurnar, regiónirnar og onnur, sum hava sett depilin á stovn. Depilin arbeiðir við at spjaða og eftirmeta innovatión, skapa sambond og kanna innovatiónsstigið í ymiskum organisatiónum. Depilin brúkar sonevnt innovatiónsbarometur, sum vísir støðuna á nógvum ymiskum økjum, tá talan er um innovatión, organisatión, samstarv og loysnir.

NESTA er ein sjálvstøðugur innovatións- og menningarmiðdepil í Onglandi. NESTA hjálpir fólkum og organisatiónum at fremja í verki nýggj og góð hugskot, sum hava týdning fyri øll. NESTA hevur framleitt nógvar sera góðar frágreiðingar, tilmæli og greiningar. Á NESTA heimasíðuni finnur tú nógvan íblástur og hent amboð til innovatiónsarbeiði.

Í avbjóðingini at fremja nýskapan á ymiskum samfelagsøkjum er týdningarmikið at hava í huga, at menniskjatilfeingið (human capital) er tað týdningarmesta tilfeingið. Samstarv millum einstaklingar, organisatiónir og ymsu geirarnar er fyritreyt fyri innovatiónum, sum veruliga muna í samfelagnum.

Fyrr í ár varð ein bóklingur um innovatión framleiddur í sambandi við ein starvsfólkadag hjá landsfyrisitingini. Bóklingurin ber heitið Samstarvsrikin innovatión  ̶  føroyskar innovatiónssøgur úr almenna geiranum. Við støði í føroyskum dømum verður greitt frá, hvat samstarvsrikin innovatión er, og hvørji úrslit kunnu spyrjast burtur úr. Eisini hevur bóklingurin vegleiðing um, hvussu arbeiðast kann ítøkiligt við innovatión.

Í innovatiónsarbeiði kunnu vit fáa íblástur úr øðrum londum og okkara egna landi. Við hesum víðka vit okkara sjónarring og skapa betri fyritreytir fyri at skapa nakað nýtt, sum ger mun í okkara umhvørvi.

 

Fokus ger munin

FokusRúni Rasmussen

“Tann skjótasti vegurin til at røkka fleiri málum er at røkka einum máli í senn” Mozart

Vit liva í einum heimi, har stórt fokus er á at skapa úrsliti og at blíva effektivari. Men í okkara denti á úrslit gloyma vit ofta, at fyritreytin fyri at skapa úrslit er førleikin at halda fokus.

Internetið, Facebook, snildfonin, høga ferðin í gerandisdegnum kunnu lætt órógva og stjala tað fokus, sum skal til fyri at vera effektivur í arbeiðinum og at røkka persónligum málum.

At fokus og málsetan skal til fyri at skapa úrslit er ikki bara eitt uppáhald. Nógv er granskað í atferð, sum førir til størri effektivitet. Fleiri kanningar vísa, at førleikin at halda fokus er sera týdningarmikil fyri at skapa úrlist.

Nógv halda, at multitasking (at gera fleiri ting samstundis) er vegurin til størri úrslit. Her skulu vit vera varin. Sjálvandi er multitasking neyðug og góð í nøkrum førum. Men um multitasking gerst okkara arbeiðsháttur, er stórur vandi fyri lægri effektiviteti, at vit ikki fanga týðandi upplýsingar og at fleiri mistøk verða gjørd.

Kendi sálarfrøðinguirn Daniel Coleman vísir í bók síni Focus á, førleikin at halda fokus hevur størri týdning fyri avrik enn t.d. IQ og sosial bakgrund. Coleman grundgevur fyri, at fokus drívur tað, sum er framúrskarandi. Tað er fokus, sum ger munin.

At halda fokus man hjá teimum flestu vera ein stór avbjóðing, bæði í arbeiðslívi og privatlívi. Tað eru ofta so nógv órógvandi mál og viðurskifti, ið so lætt kunnu stjala fokus og leiða okkum frá tí, sum vit skulu gera ella hava sett okkum fyri at gera.

Økt fokus kemur ikki av sær sjálvum. Ein má arbeiða við sær sjálvum fyri at blíva betri til at fokusera. Hetta er hóast alt ein meiningsfult arbeiði, tí tað førir við sær, at fleiri mál verða rokkin og úrslit skapt.

Her eru nøkur ráð til at blíva betri til at fokusera:

  • Skriva ein lista við uppgávum og málum í raðfesting. Royn at loysa eina uppgávu í senn. Strika út, tá uppgáva er loyst ella mál eru rokkin.
  • Løna tær sjálvum, tá uppgáva er loyst ella tú hevur arbeitt sera fokuserað í t.d. ein tíma. Tað kann t.d. vera ein koppur av kaffi. Slíkar sjálvlønir kunnu gera stóran mun í gerandisdegnum.
  • Til tín, sum hevur arbeiði, har teldupostar fylla nógv: Ikki kanna teldupost alla tíðina! Tað er sera ineffektivt at taka ímóti teldupostum, meðan tú arbeiðir við uppgávu, sum krevur fokus.
  • Far í holt við tær truplastu uppgávurnar, tá ið tú ert best fyri. Fyri fleiri er besta løtan at halda fokus um morgunin. Tað týdningarmesta er, at tú finnur tær tíðir, har tú ert best fyri.
  • Tryggja tær, at títt umhvørvi (t.d. skrivstovan) stuðlar undir øktum fokusi. Hugsa um ljós, ljóð, borð, stól, myndir v.m. Undirmet ikki týdningum av einum stimbrandi umhvørvi!

Halt fokus, tí fokus ger munin og ger teg effektivari!

Týdningurin av at hava eina hugmynd

VisionHeðin Poulsen, Vatnsoyrar

“Virksemi uttan hugmynd (visión) er tíðarspilla. Hugmynd uttan virksemi er dagdroyming, men hugmynd við virksemi kann broyta heimin” Nelson Mandela

Tá ið vit hoyra ein mann sum Nelson Mandela, so lurta vit. Tí hesin maðurin hevur verið ígjøgnum so ótrúliga nógv og hevur avrikað enn meira. Hann megnaði veruliga at broyta heimin. Men hann hevði eisini eina greiða hugmynd sum leiðlustjørnu.

Hetta svarar væl til orðini hjá einum øðrum stórum manni, sum livdi fyri 3000 árum síðani. Hann var størri enn Mandela, og kemur eisini at liva longri enn Mandela. Hin vísi Sálomo kongur segði at “við ongum hugsjónum villist fólkið” (Orðt. 29.18).

Hetta er galdandi bæði fyri fyritøkur og stovnar, stórar sum smáar.

Hugmyndin er ein mynd av, hvar fyritøkan ynskir at vera í framtíðin – um 3-5 ár. Hon er málið. Hugmyndin eigur at vera neyv og siga, hvat vit vilja gera, og eisini, hvat vit ikki vilja gera. Hon eigur at vera før fyri at leiða fyritøkuna at náa felags málum og vera stimbrandi, soleiðis at hon verður ein áhaldandi áminning um, hvat vit ætla at røkka, eisini, tá ið tíðirnar gerast verri.

Ein fyritøka við ongum máli kann vera vís í at raka tað. Uttan hugmynd er ein fyritøka sum eitt skip uttan stavnhald, og stórur vandi er fyri at fara av kós. Nógvar fyritøkur og stovnar mangla eina greiða hugmynd, og leypa frá eini uppgávu til aðra uttan greiða fatan av stavnhaldinum, og grundarlag er ikki fyri at raðfesta og taka rættar avgerðir, og mangan verður úrslitið, at fólkið rør so hart tey kunnu uttan tó at hava góða framgongd. Tað er tó ikki vist, at tað gongur illa hjá eini fyritøku uttan hugmynd, men tað er lítið sannlíkt, at hon blómar. Møguleikarnir at vaksa og at gerast betri eru tilvildarligir. Hugmyndin eigur at vera hornasteinurin fyri øllum virkseminum hjá fyritøkuni, og aftur og aftur eigur spurningurin at setast um, hvussu hetta hjálpir okkum at náa okkara hugmynd.

Vit kunnu hyggja at eini hugmynd og meta um dygdina í henni:

”Vit vilja vera besta virki í heiminum”

Hendan hugmyndin er ikki nóg neyv, tí hon sigur einki um, hvat vit vilja gera, ella hvat vit ikki vilja gera. Vit verða ikki før fyri at eyðmerkja, hvat hevur stórsta týdning at gera, og hugmyndin hjálpir okkum ikki at greina, um vit eru á veg at náa málinum ella hvat eitt gott úrslit er. Og hvat merkir ”besta”? Hevur tað við talið av starvsfólki at gera? sølutøl ella vinning? Tað er eyðsæð, at henda hugmyndin er veik og kann ikki gerast hornasteinurin fyri alt virksemið í fyritøkuni.

Latið okkum siga, at vit ætla at lata eina matstovu upp. Hugmyndin og neyðugu virkisstigini fyri at gerast úrslitagóð, vildu verið ymisk, alt eftir slagi av matstovu. Hugsa um fylgjandi hugmyndir:

”Vit vilja veita skundverðar til vágafólk fyri sámuligar prísir”

”Vit vilja geva vágafólki og øðrum, eina góða matuppliving”

Um vit hyggja at hesum báðum hugmyndunum, er greitt, at virksemið og fokus eru ymisk. Marknaðarføring, arbeiðsgongdir og kravdir førleikar, eru eisini rættuliga ymisk. Niðurstøðan er, at okkara mál og virksemi, og hvussu vit máta tingini, verður drivið av hugmyndini.

Hugmyndin eigur at vera neyv og siga endamálið hjá fyritøkuni. Hon eigur at vera motiverandi, og eigur at virka sum hornasteinur fyri virkseminum og hjálpa okkum at leinkja virksemið til strategisk mál. Virksemið eigur at koma frá eini greiðari fatan av teimum virðum, sum tey skapa.

Heðin Poulsen, hedin@fimm.fo

Hvussu kann álit uppbyggjast?

Alit myndHeðin Poulsen, Vatnsoyrar

Álit er ein avgerandi partur í viðurskiftunum ímillum menniskju; tað veri seg privat og í arbeiðslívinum. Tað er ein høvuðs leiðslueginleiki. Men tú kanst ikki taka tað fyri givið. Drúgt er at byggja upp, men skjótt at bróta niður. Summi okkara byggja álit natúrliga og kanska ótilvitað, meðan onnur bróta niður ótilvitað. Uttan álit, verða viðurskiftini mangan strongd, og spurningurin er, um man kann halda fram ella ei.

Isac Watts segði einaferð: “At læra at hava álit, er ein av truplastu uppgávum lívsins.” Um fólk ikki hava álit á tær, kanst tú hvørki skapa góðar relatiónir ella háavrikstoymi. Og uttan hesi bæði, kanst tú ikki gerast ein úrslitagóður leiðari. Um tú ikki ert varin og tilvitaður um hetta, kanst tú missa álitið innan dagar ella tímar.

Nøkur stig at byggja álit:
Ver útrokniligur
Luta tínar ætlanir, virðir og ynskir. Fólki dámar at kenna tínar hugsanir og sannføringar, og at skilja, hvussu tey skulu passa inn. Hetta gevur teimum tryggleika. Yyvirraskilsi kunnu vera góð, men stabilitetur er betri til at byggja álit.

Ver erligur
Hetta er kanska ikki so lætt sum tað ljóðar, men er so umráðandi, at ein má vera grundleggjandi tilvitaður um tað. Mangan verða hvítar lygnir nýttar í viðurskiftum fyri at snúgva sær. Vanda tær um at nýta hvítar lygnir. Vit kenna til vitnisfrágreiðingar í rættinum, har man skal (1) siga sannleikan, (2) allan sannleikan, og (3) einki uttan sannleikan. Halt teg altíð til sannleikan. Tað merkir tó ikki, at tú altíð skalt avdúka allan sannleikan. Ver villigur at siga nei. Um tú ikki klárar, ella ikki ætlar at gera eitthvørt, so eigur tú at siga frá. Tú kanst ikki gera alt fyri øll.

Vís ábyrgd
Halt tað, tú lovar, og ger tað til tíðina. Ver eftirfarandi og álítandi. Møt til tíðina. Um tú sært, at tú ikki megnar at halda givin lyftir, so sig frá í góðari tíð. Bið um umbering og hav eitt uppskot um loysn. Syrg fyri, at hetta ikki hendir aftur og verj umdømið. Leið fyrimyndarliga og vís varandi, at tú heldur tað, tú lovar, og at onnur kunnu rokna við tær.

Hav integritet
Lat samsvar vera ímillum talu og atferð, og samsvar ímillum hvør tú ert heima, til arbeiðis og aðra staðni.

Hav álit á øðrum
Vís øðrum álit. Játta smidleika, eggja framtaksemi og bið um afturboðan. Trúgv uppá førleikar og evni hjá øðrum. Ver villigur at geva fólki ábyrgd og myndugleika. “Besti mátin at finna út av, um tú kanst lýta á onkran, er at lýta á viðkomandi” (Ernest Hemmingway).

Játta mistøk og veikleikar
Tíbetur ert tú bara eitt menniskja, og tú gert eisini mistøk. Táið tað hendir, eigur tú at viðganga tey og taka ábyrgdina av teimum. Vís gjøgnumskygni og ver sannur. Tað er ein styrki at kenna og viðurkenna sínar veikleikar. Slíkur eyðmjúkleiki er dámligur og álitisvekjandi.

Brotið álit kann byggjast uppaftur
Hevur tú svikið, og álitið er brotið, er kortini vón. Tú kanst fara miðvíst til verka, fyri at byggja álitið uppaftur. Fyrsta stigið er at viðurkenna tað. Vís síðan, at tú harmast støðuna og ynskir at fáa ein møguleika afturat. Síðani mást tú verða tilvitaður og miðvíst vera útrokniligur, erligur, vísa ábyrgd, hava integritet og hava álit.

Frá comfort til framburð

Innovation Road Sign with dramatic clouds and sky.
Rúni Rasmussen

Vit menniskju eru vanabundin. Vit kenna tryggleika og støðufesti í okkara vanum og comfort zone. Men um vit bara søkja tryggleika og ongantíð hætta okkum út um okkara comfort zone, so uppliva vit ikki jaligar broytingar í okkara lívi, umhvørvi og arbeiðsplássi.

Um vit sum einstaklingar og organisatiónir bara gera tað sama, ja, so fáa vit bert somu úrslit.

Fyri at gera broytingar og skapa nakað nýtt, mugu vit hugsa nýtt og gera tingini øðrvísi. Vit mugu lata upp fyri innovatión. Innovatión er at skapa nakað nýtt, sum ger mun.

Framburður við innovatión
Framburður krevur, at vit finna leiðina út úr comfort zone, sleppa gomlum og ótíðarhóskandi loysnum og byrja at hugsa nýtt og øðrvísi.

Stórur partur av okkara heimi hevur ment seg sera nógv tær seinastu fáu øldirnar.

Dampmaskinur vóru drívmegin í ídnaðarkollveltingini. Hópframleiðslur gjørdust vanligar, flutningurin gjørdist nógv betri og skjótari við damptokum og dampskipum.

Telegrafi, og seinni telefonin, skapti eina sanna samskiftiskollvelting.

Nýtslan av ravmagni gjørdist ein orkukollvelting, sum við tíðini kom at ávirka øll samfelagsøki.

Modernaða læknavísindin hevur lyft milliónir av menniskjum frá sjúku til heilsu, og hevur bjargað óteljandi menniskjum frá at doyggja alt ov tíðliga.

Internetið hevur tey seinastu tjúgu árini skapt fyritreyt fyri nógv størri vitanardeiling og knýtt menniskju um allan heim saman.

Listin við innovatiónum er langur. Tað eru allar hesar innovatiónirnar, sum hava skapt tað samfelag, sum vit í dag liva í. Og vilja vit framvegis mennast, er innovatión á øllum økjum vegurin fram.

John Kao, sum hevur skrivað bókina Innovation Nation, hevur eina góða allýsing av hugtakinum innovation: “Innovatión er førleikin hjá einstaklingum, fyritøkum og tjóðum at áhaldandi skapa ta framtíð, sum tey ynskja.”

Fleiri og fleiri lond viðurkenna, at fyritreytin fyri áhaldandi búskaparvøkstri er innovatión. Innovatión á øllum økjum er fyritreyt fyri at standa seg í altjóða kappingini og fyri at skapa eina betri framtíð.

Innovatión eigur at fevna um øll øki í samfelgnum. Neyðugt er t.d. at menna betri sjúkuviðgerðir, gera almennar fyrisitingar og umsitingar betri, at geva vinnulívinum stimbrandi og nýhugsandi karmar. Nýggjar vørur, tænastu og loysnir skulu mennast.

Menniskju skapa innovatión
Innovatión er ikki bert eitt fínt og popput hugtak. Innovatión er ikki bert fyri fyritøkur og tað almenna. Innovatión er neyðugt fyri alt samfelagið. Innovatión er viðkomandi fyri tann einstaka, tí innovatión kemur ikki frá skipanum, organisatiónum ella tøkni. Tað eru menniskju, ið skapa nýggjar loysnir. Ja, tað er neyðugt at hava hóskandi og stimbrandi karmar, men innovatiónin kemur frá menniskjum. Aloftast verða nýggj hugskot og loysnir kveikt í samanspæli millum menniskju.

Samanspæl skapar innovatión
Steven Johnson skrivar í bók sínari Where Good Ideas Come From um fyritreytir fyri góðum hugskotum/innovatiónum. Nakrar av niðurstøðunum hjá Johnson eru:

  • Innovatión tekur tíð
  • Tað er undantakið, at ein persónur einsamallur brádliga fær eitt kollveltandi hugskot
  • Gjøgnumbrot eru oftast úrslit av, at fólk við ymiskum hugskotum hittast og luta hugskotini við sínámillum (samvirkni)
  • Ein slóðbrótandi innovatión (t.d. internetið) byggir á eina røð av øðrum hugskotum og royndum

Vegurin til samfelagsmenning er innovatión. Vit mugu stíga út úr comfort zone, tora at hugsa nýtt og royna nýggjar loysnir. Vit mugu góðtaka, at mistøk verða gjørd. Vit mugu skapa sambond við onnur fólk við góðum hugskotum. Leiðarar mugu ganga á odda í nýhugsan. Og vit mugu trúgva uppá, at vit saman kunnu skapa eina enn bjartari framtíð.

Tænastuvinningsketan

HP

Heðin Poulsen, MBA, Vatnsoyrar

Hjá mongum virkjum og stovnum er starvsfólkið týdningarmesta tilfeingið. Uttan starvsfólk ber ikki til at útføra uppgávurnar. Uttan starvsfólk liggja vinnutól og útbúnaður lamin. Er talan um vitanar- arbeiðspláss, hevur starvsfólkið alstóran týdning, og er virksemið fullkomiliga treytað av teirra førleikum og íkasti.

Úrslitagóðir leiðarar hugsa um viðurskifti, sum føra til vinningsføri. Íløgur í starvsfólk, stuðlandi tøkni til oddafólk, nútíðar starvsetanir og útbúgvingar, og avriksløn til starvsfólk á øllum stigum. Hesir hættir stilla ávirkanina á starvsfólkanøgdsemi, trúfesti og produktiviteti, á virðið á vørum og tænastum, so leiðarar kunnu røkka kundanøgdsemi og trúfesti og meta um tilsvarandi ávirkan á vinning og vøkstur. Í veruleikanum kann virðið á einum trúfestum kunda verða ovurhonds stórt, serliga tá ið ávísingar verða roknaðar afturat búskaparliga virðinum av kundavarðveitslu og meirkeypi av øðrum vørum.

Tænastuvinningsketan
Tænastuvinningskentan, sum er ment frá greiningum av úrslitagóðum tænastu fyritøkum, setur ‘hørð’ virðir á ‘bleyt’ mát. Hon knýtir sambond í millum vinning, kundanøgdsemi, starvsfólka- nøgdsemi, trúfesti og produktivitet. Liðini í ketuni eru hesi: Vinningur og vøkstur verða høvuðssakliga stimbrað av kundatrúfesti. Trúfesti er eitt beinleiðis úrslit av kundanøgdsemi. Nøgdsemi er í stóran mun ávirkað av virðinum, sum kundin fær. Virðið er skapt av nøgdum, trúføstum og produktivum starvsfólki. Starvsfólkanøgdsemi kemur høvuðssakliga frá hágóðsku stuðulstænastum og mannagongdum, sum ger starvsfólkið ført fyri at skapa úrslit fyri kundan.

Leiðarar í fyrimyndarligum fyritøkum leggja dent á einstaka starvsfólkið og kundan. Herbert Kelleher, stjóri í úrslitagóða Southwest Airlines, segði , at týdningurin at seta fólk við rætta hugburðinum er alstórur.

Mynd tænastuv ketan

Innanhýsis tænastudygd fremur starvsfólkanøgdsemi
Innanhýsis dygd av einum góðum arbeiðsumhvørvi førir mest til starvsfólkanøgdsemi. Innanhýsis dygd verður mátað við kenslunum, sum starvsfólkið hevur til sítt starv, starvsfelagar og fyritøku. Innanhýsis dygd er eisini eyðkend av hugburðinum, sum fólk hava til hvønn annan og mátan, tey tæna hvørjum øðrum í fyritøkuni.

Starsfólkanøgdsemi fremur trúfesti
Ein kanning av starvsfólkinum í eini ognar- og skaðatryggingfyritøku vísti, at 30% av teimum ónøgdu starvsfólkunum, góðu eina ábending um, at tey ætlaðu at fara úr starvi. Ein møgulig útskifting sum var tríggjar ferðir størri enn fyri nøgd starvsfólk. Í somu kanning, vísti tað seg, at lágur starvsfólka umsetningur, helst var tætt knýttur við kunda nøgdsemi.

Starvsfólkatrúfesti fremur produktivitet
Siðbundið mát av missinum av høgari starvsfólkaútskifting, er kostnaðurin av at finna nýggj starvsfólk og útbúgva tey. Í flestu tænastustørvum stendst størsti kostnaðurin av minkandi produktiviteti og lækkaðum kundanøgdsemi.

Starvsfólkaproduktivitetur fremur virði
Mannagongdir og smidleiki hava stóra ávirkan á produktivitetin hjá starvsfólkunum. Er starvsfólkið fleksibult og mannagongdirnar skipaðar soleiðis, at tey kunnu útinna ymsar uppgávur, heldur enn bara eina einstaka, ella tvær, kunnu tey verða effektiv, soleiðis, at virði verður skapt alla tíðina. Hetta merkir meiri virði og helst eisini lægri prís fyri kundan.

Virði fremur kundanøgdsemi
Kundar ídag hugsa nógv um virði. Men hvat merkir tað? Kundar siga okkum, at virði merkir úrslitið, sum teir fáa í mun til kostnaðin (bæði sjálvan prísin, og eisini aðrar kostnaðir, sum skulu til fyri at fáa vøruna/tænastuna), og ikki minst í mun til, hvat væntað varð frammanundan. Um upplivingin svarar til tað, sum varð væntað, verður kundin nøgdur. Um upplivingin er betri enn væntað, verður kundin sera væl nøgdur.

Kundanøgdsemi fremur kundatrúfesti
Leiðandi tænastuvirkir royna at máta nøgdina av kundanøgdsemi. Tað kann gerast við at spyrja kundar og nýta ein 5-stiga, har 5 er høgt og 1 lágt. Ein fyritøka hevði sum mál, at 100% skuldu vera 4 (nøgd) ella 5 (sera væl nøgd) innan eitt áramál. Tey funnu útav, at sambandið ímillum svarini og veruliga nøgdsemi, var tætt tengt at, um kundin var nøgdur ella sera væl nøgdur. Tað eru seks ferðir størri møguleiki fyri, at ein sera væl nøgdur kundi kemur aftur, enn ein kundi, sum ‘bara’ er nøgdur.

Er talan um monopol, ella sosialan stovn, verður sjálvandi verri at tosa um trúfesti, tí kundin ikki hevur aðrar møguleikar. Tó er vanligt, at slík virki ella organisatiónir samanbera seg við privatar vinnufyritøkur, og stremba eftir at viðfara starvsfólk og viðskiftafólk eins væl. TAKS er dømi um tað, og hevur eina visión, sum sigur, at tey vilja vera besti stovnur í Føroyum.

Kundatrúfesti fremur vinning og vøkstur
Mátingar av tænastufyritøkum, s.s. bankum og kt-fyritøkum, vísa, at kundatrúfesti hevur týdning fyri vinningin. Mett verður, at 5% øking í kundanøgdsemi kann økja vinningin við 25-85%. Kanningar vísa, at dygdin av marknaðarparti, mátað í kundatrúfesti, er meiri áhugavert enn støddin av marknaðarparti.

Leiðslan er atvoldin til úrslitið hjá ketuni
Leiðarar, sum skilja tænastuvinningsketuna, menna og viðlíkahalda eina virkismentan, sum er miðsavnað um tænastuna til kundan og starvsfólkið. Teir vísa vilja og førleika at lurta og nýta nógva tíð saman við starvsfólki og uppliva og royna tænastutilgongdina, meðan teir lurta eftir uppskotum frá starvsfólki til batar. Teir hava umsorgan fyri starvsfólkinum og nýta nógva tíð til at velja, stimbra og viðurkenna tey. Hetta fær tey at blóma og skapir nøgdsemi, trúfesti, og produktivitet, sum gevur virði til kundan. Kundin verður nøgdur og trúfastur og skapir vøkstur og øktan vinning.

Heðin Poulsen, Vatnsoyrar 21. jan. 2014